Οι διαταραχές λόγου και ομιλίας στα παιδιά αφορούν παιδιά που δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι τους λένε οι άλλοι ή να εκφράσουν τις σκέψεις, τις επιθυμίες και τα συναισθήματά τους. Τα περισσότερα παιδιά, όσο μεγαλώνουν, εμπλουτίζουν το λεξιλόγιό τους, μαθαίνουν να χρησιμοποιούν σωστά τη γλώσσα και ο λόγος τους μοιάζει σταδιακά με τον λόγο του ενήλικα. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, το παιδί μπορεί να παρουσιάζει καθυστέρηση λόγου ή γλωσσική διαταραχή.
Παρακάτω θα βρείτε τις βασικές διαφορές ανάμεσα στην καθυστέρηση λόγου και την αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή, καθώς και πληροφορίες για τις σχιστίες και τον τραυλισμό.
Τι είναι η καθυστέρηση λόγου;
Η καθυστέρηση λόγου (γλωσσική καθυστέρηση) αφορά παιδιά που στην ηλικία των 18-30 μηνών έχουν περιορισμένο λεξιλόγιο και μιλούν κυρίως με μονολεκτικές προτάσεις.
Τα παιδιά αυτά εξελίσσονται φυσιολογικά σε όλους τους υπόλοιπους αναπτυξιακούς τομείς: στη σωματική, τη γνωστική και τη συναισθηματική ανάπτυξη.
Τι είναι η αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή;
Όταν ένα παιδί αναπτύσσεται φυσιολογικά σε όλους τους τομείς εκτός από τον λόγο, υπάρχει πιθανότητα να έχει γλωσσική διαταραχή. Η νοημοσύνη και η ακοή του κυμαίνονται σε φυσιολογικά επίπεδα και δεν παρουσιάζει στοιχεία σοβαρών ψυχικών ή συναισθηματικών δυσκολιών που θα εξηγούσαν τη δυσκολία του στον λόγο.
Γλωσσική διαταραχή και μαθησιακές δυσκολίες
Η συσχέτιση της ειδικής γλωσσικής διαταραχής με μετέπειτα διαταραχές στη μάθηση είναι πολύ ισχυρή, αν και η ακριβής φύση της δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί.
Σύμφωνα με πολλούς ερευνητές, μακροπρόθεσμα τα παιδιά αυτά παρουσιάζουν πτώση του δείκτη νοημοσύνης, ανεπαρκή μνήμη εργασίας και δυσκολίες στις κοινωνικές δεξιότητες. Η ειδική γλωσσική διαταραχή συχνά μετατρέπεται σε μαθησιακή δυσκολία, γιατί η δυνατότητα μάθησης είναι το πιο ευάλωτο σημείο σε αυτές τις διαταραχές και οι επιπτώσεις είναι δια βίου.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της;
Είναι δύσκολο να περιγράψουμε την «τυπική» εικόνα ενός παιδιού με αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή, γιατί οι συμπεριφορές και τα χαρακτηριστικά διαφέρουν πολύ από παιδί σε παιδί. Υπάρχουν όμως κάποιες βασικές ομοιότητες:
- καθυστέρηση στην έναρξη και την ανάπτυξη του λόγου,
- ανεπαρκής μνήμη,
- αργός ρυθμός επεξεργασίας ερεθισμάτων.
Σημαντικές διαφορές παρατηρούνται ανάλογα με το αν η δυσκολία εντοπίζεται περισσότερο στην κατανόηση ή στην έκφραση του λόγου. Όταν οι δυσκολίες είναι πιο έντονες στην κατανόηση, μιλάμε για αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή αντιληπτικού τύπου. Όταν είναι πιο έντονες στην έκφραση, μιλάμε για αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή εκφραστικού τύπου.
Γλωσσική διαταραχή εκφραστικού τύπου
Κάποια χαρακτηριστικά της είναι:
- απλές προτάσεις,
- δυσκολία στην αφήγηση και στην εύρεση της κατάλληλης λέξης,
- λανθασμένη χρήση αντωνυμιών, χρόνων, συνδέσμων και εννοιών χρόνου και διαδοχής,
- ασαφής ομιλία, επειδή το παιδί δυσκολεύεται στην επεξεργασία των συμφώνων.
Γλωσσική διαταραχή αντιληπτικού τύπου
Κάποια χαρακτηριστικά της είναι:
- σοβαρή δυσκολία στην κατανόηση όσων ακούει το παιδί,
- δυσκολία στην κατανόηση αφηρημένων εννοιών και μεταφορών,
- σύγχυση ανάμεσα σε λέξεις με παρόμοια σημασία.
Η ομιλία των παιδιών αυτών είναι συνήθως κανονική, ενώ το λεξιλόγιό τους είναι άτυπα οργανωμένο.
Πώς διαφέρουν οι δύο τύποι;
Οι δύο τύποι διαχωρίζονται δύσκολα. Κοινό τους χαρακτηριστικό είναι η απόσταση ανάμεσα στη χρονολογική και τη γλωσσική ηλικία του παιδιού, που φτάνει περίπου τα δύο χρόνια.
Η ειδική γλωσσική διαταραχή εκφραστικού τύπου έχει καλύτερη πρόγνωση, γιατί ένα παιδί με σχετικά καλή κατανόηση του λόγου έχει περισσότερες πιθανότητες να ξεπεράσει τη δυσκολία.
Καθυστέρηση λόγου ή γλωσσική διαταραχή: τι σημαίνει για την πορεία του παιδιού;
Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες δεν προκαλούν ειδική γλωσσική διαταραχή. Στην απλή καθυστέρηση λόγου, αντίθετα, η βελτίωση του περιβάλλοντος μπορεί να φέρει και βελτίωση στον λόγο.
Η απλή καθυστέρηση λόγου μπορεί να αποκατασταθεί έως τα 5, εφόσον έχει γίνει έγκαιρη και πρώιμη παρέμβαση. Η ειδική γλωσσική διαταραχή επιδέχεται βελτίωση, αλλά δεν αποκαθίσταται πλήρως.
Όταν ένα παιδί δείχνει φαινομενική βελτίωση στον λόγο, αυτό δεν σημαίνει ότι η δυσκολία αποκαταστάθηκε· η κατανόησή του χρειάζεται συνεχή έλεγχο. Δευτερογενή ψυχολογικά αίτια επηρεάζουν την πορεία της θεραπείας και το εύρος της αποκατάστασης. Τα προβλήματα στην έκφραση του λόγου δεν ξεπερνιούνται αυθόρμητα, γι’ αυτό η αξιολόγηση λόγου και ομιλίας από ειδικό είναι το πρώτο βήμα.
Σχιστίες και γναθοπροσωπικές ανωμαλίες
Οι υπερωιοσχιστίες είναι η πιο συχνή ανατομική ανωμαλία που προκαλεί διαταραχές στην άρθρωση των παιδιών. Οι μέθοδοι χειρουργικής αποκατάστασης της υπερώας έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο τα τελευταία χρόνια, ώστε η σκληρή και η μαλθακή υπερώα να λειτουργούν ικανοποιητικά για την παραγωγή καταληπτής ομιλίας.
Η αποκατάσταση της σκληρής υπερώας γίνεται συνήθως όταν το παιδί είναι 1 έτους. Όταν η αρχική επέμβαση δεν έχει το αναμενόμενο αποτέλεσμα στην ομιλία, γίνονται φαρυγγοπλαστικές επεμβάσεις για την αντιμετώπιση της φαρυγγο-υπερωικής δυσλειτουργίας.
Πότε χρειάζεται λογοθεραπεία μετά την επέμβαση;
Ο ατελής εγκλεισμός της διόδου του αέρα από τη μύτη μετά την επέμβαση μπορεί να δείχνει ότι η λογοθεραπεία είναι απαραίτητη, εάν 2-3 μήνες μετά δεν έχει υπάρξει αυτόματη βελτίωση.
Αν και οι απόψεις διίστανται, συνήθως ως κατάλληλη στιγμή για την έναρξη της λογοθεραπείας θεωρούνται οι 3 μήνες μετά την επέμβαση, εφόσον βέβαια η ομιλία του παιδιού δεν αντιστοιχεί στη βελτιωμένη αρθρωτική ικανότητα που αναμένεται από την επέμβαση.
Η σοβαρότητα της αρθρωτικής διαταραχής εξετάζεται σε συνδυασμό με τη λειτουργικότητα των αποκατεστημένων πλέον αρθρωτικών οργάνων: χείλη, δόντια, γνάθος, γλώσσα, σκληρή και μαλθακή υπερώα, μύτη.
Ωτίτιδες, ακοή και φωνολογία
Συχνό χαρακτηριστικό των παιδιών με γναθοπροσωπικές ανωμαλίες είναι οι ωτίτιδες. Επειδή η βαρηκοΐα, ειδικά πριν από την ηλικία των 12 μηνών, συνδέεται συχνά με φωνολογικά προβλήματα, κάθε παιδί με υπερωιοσχιστία του οποίου η ομιλία παραμένει έντονα διαταραγμένη χρειάζεται πλήρη φωνολογική ανάλυση και αξιολόγηση.
Η αρθρωτική εκπαίδευση σε συνδυασμό με ένα φωνολογικό πρόγραμμα θεραπείας είναι απαραίτητη. Για να αλλάξει το παιδί τις αρθρωτικές του συνήθειες, και κατ’ επέκταση τον τρόπο ομιλίας που είχε υιοθετήσει σε ένα αναποτελεσματικό στοματικό περιβάλλον, χρειάζεται βοήθεια και καθοδήγηση από τον ειδικό.
Τραυλισμός στα παιδιά
Παλαιότερες θεωρίες προσπάθησαν να συνδέσουν τον τραυλισμό με ψυχολογικά και ψυχοπαθολογικά αίτια. Οι θεωρίες αυτές είναι πλέον ξεπερασμένες: πρόσφατες μελέτες αναγνωρίζουν τον τραυλισμό ως διαταραχή με οργανική (κληρονομική) προδιάθεση, η οποία ενεργοποιείται και εδραιώνεται με τη συμμετοχή γλωσσικών, συναισθηματικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.
Γιατί έχει σημασία η έγκαιρη αξιολόγηση;
Η λογοθεραπευτική αξιολόγηση αμέσως μετά την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων, μαζί με έγκαιρη και κατάλληλη θεραπεία στην προσχολική ηλικία, μπορεί να αποτρέψει την εδραίωση του εξελικτικού τραυλισμού.
Σε παιδιά σχολικής ηλικίας, εφήβους και ενήλικες, η κατάλληλη θεραπεία μπορεί να ελαχιστοποιήσει τα συμπτώματα του τραυλισμού και τις επικοινωνιακές, ψυχολογικές και λειτουργικές τους συνέπειες. Η λογοθεραπεία μπορεί να φέρει θετική αλλαγή στην ομιλία, αλλά και στον τρόπο που κάποιος λειτουργεί και αισθάνεται όταν επικοινωνεί με τους άλλους.
Οι παρεμβάσεις άλλων επαγγελματιών ψυχικής υγείας, όπου χρειάζονται, λειτουργούν επικουρικά στις κλινικές παρεμβάσεις του λογοθεραπευτή. Μη λογοθεραπευτικές παρεμβάσεις συνήθως δεν είναι από μόνες τους αποτελεσματικές. Για τον τραυλισμό σε μεγαλύτερες ηλικίες διαβάστε τη σελίδα για τις διαταραχές λόγου στους ενήλικες.
Σημείωση: Άλλες διαταραχές ροής της ομιλίας είναι ο βατταρισμός, ο τραυλισμός ψυχογενούς αιτιολογίας και ο τραυλισμός νευρογενούς αιτιολογίας. Εδώ αναφερόμαστε στον εξελικτικό τραυλισμό, δηλαδή τη δυσκολία που περιγράφουν οι περισσότεροι γονείς όταν λένε: «νομίζω πως το παιδί μου τραυλίζει».
Οι πληροφορίες για τον τραυλισμό προέρχονται από την ομάδα ειδικού ενδιαφέροντος του Π.Σ.Λ. (http://www.logopedists.gr) και δεν αποτελούν προϊόν πνευματικής ιδιοκτησίας μου.
Αξιολόγηση λόγου για παιδιά στο Περιστέρι και στην Αθήνα
Αν σας απασχολεί ο λόγος ή η ομιλία του παιδιού σας, μπορείτε να κλείσετε ραντεβού για αξιολόγηση στο κέντρο μας στο Περιστέρι (Θηβών 265 & Αμύντα 1) ή στην Αθήνα (Αριστονίκου 23-25). Καλέστε στο 210 5776464 ή συμπληρώστε τη φόρμα επικοινωνίας.